'''II wojna światowa''' to jeden z największych konfliktów zbrojnych w [[historia|historii]] świata, trwający między [[1 września]] [[1939]] roku, a [[2 września]] [[1945]] roku, obejmujący swoim zasięgiem większą część [[Europa|Europy]] i [[Azja|Azji]], oceany: [[Atlantyk]] i [[Pacyfik]] oraz północną [[Afryka|Afrykę]].

== Europa ==

===Wojna Obronna===

::::''Dokładniejszy opis działań znajduje się w [[Wojna Obronna|osobnym artykule]].''

Wojna wybuchła [[1 września]] [[1939]] roku po ataku [[hitler]]owskich [[Niemcy|Niemiec]] i [[Słowacja|Słowacji]] w porozumieniu ze [[Związek Radziecki|Związkiem Radzieckim]] na [[Polska|Polskę]].<br/> Za datę rozpoczęcia [[wojna|wojny]] przyjmuje się tradycyjnie wejście wojsk [[Niemcy|niemieckich]] na terytorium [[Wolne Miasto Gdańsk|Wolnego Miasta Gdańska]] (choć w istocie jako pierwsze [[miasto]] w Polsce zbombardowano [[Wieluń]]), jednak wojna w Azji - pomiędzy [[Chiny|Chinami]] a [[Japonia|Japonią]] trwała już wcześniej (od lipca [[1937]]).<br/> Przedsmakiem nadchodzącego konfliktu był atak faszystowskich [[Włochy|Włoch]] na [[Abisynia|Abisynię]] - patrz: [[wojna włosko-abisyńska 1935-1936]] oraz [[hiszpańska wojna domowa]]. II wojnę światową poprzedziły też takie agresywne zachowania ze strony [[III Rzesza|III Rzeszy]] jak: zajęcie Nadrenii w [[1936]] roku, [[Anschluss]] (marzec [[1938]]), rozbiór [[Czechosłowacja|Czechosłowacji]] (październik [[1938]] - marzec [[1939]]) oraz aneksja [[Kłajpeda|Kłajpedy]]. Ze strony [[Włochy|Włoch]] przykładem złamania prawa międzynarodowego było zajęcie [[Albania|Albanii]] na wiosnę [[1939]].

Pretekstem do agresji na Polskę była tak zwana [[prowokacja gliwicka]]. W chwili wybuchu wojny [[Polska]] miała układ sojuszniczy z [[Francja|Francją]] z [[1921|1921 r.]], układ sojuszniczy z [[Wielka Brytania|Wielka Brytanią]] z [[25 sierpnia]] 1939 r. oraz sojusz z [[Rumunia|Rumunią]] obowiązujący jednak tylko w przypadku ataku ze strony [[ZSRR]]. Niemcy były powiązane [[pakt antykominternowski|paktem antykominternowskim]] z [[Japonia|Japonią]] i Włochami, tzw. [[pakt stalowy|paktem stalowym]] z [[Włochy|Włochami]] oraz układem z [[ZSRR]] ([[pakt Ribbentrop-Mołotow]]) z [[23 sierpnia]] [[1939]] r., który ''de facto'' dzielił Europę Środkową na strefy wpływów obu państw i dawał Niemcom wolną rękę w wojnie z Polską. Wojna stała się wojną światową z chwilą wypowiedzenia wojny Niemcom przez Wielką Brytanię i Francję [[3 września]] [[1939]] r. Wraz z Wielką Brytanią w stanie wojny znalazły się państwa [[Wspólnota Brytyjska|Wspólnoty Brytyjskiej]]: [[Australia]], [[Nowa Zelandia]], [[Indie]] i [[Kanada]].  Oficjalnie po stronie
Niemiec nie przyłączyły się jednak ani [[Włochy]], ani [[Japonia]]. Podobnie postąpiły nastawione prohitlerowsko [[Węgry]] i [[Finlandia]]. Jednocześnie z Niemcami ruszyła na [[Polska|Polskę]] [[Słowacja|słowacka]] [[Armia Polowa „Bernolak”]].

Przebieg [[Wojna Obronna|wojny obronnej]] przyniósł Polsce klęskę. [[17 września]] do wojny włączył się [[ZSRR]], zajmując wschodnie terytorium [[II Rzeczpospolita|II Rzeczpospolitej]], w myśl [[Pakt Ribbentrop-Mołotow|układu Ribbentrop-Mołotow]].  Atak ten złamał [[polsko-sowiecki pakt o nieagresji]], który miał obowiązywać do 1945 roku, jednak nie wywołał ze strony rządu polskiego ani wypowiedzenia wojny, ani nawet zerwania stosunków dyplomatycznych. [[Armia Czerwona]] nie napotkała znaczącego oporu poza oddziałami [[Korpus Ochrony Pogranicza|Korpusu Ochrony Pogranicza]]. Tego samego dnia rząd polski ewakuował się na terytorium [[Rumunia|Rumunii]], skąd po jego internowaniu prezydent [[Ignacy Mościcki|Mościcki]] (choć z oporami) wydał dekret o przekazaniu władzy [[Władysław Raczkiewicz|Władysławowi Raczkiewiczowi]], co zapoczątkowało działalność [[Polski Rząd na Wychodźstwie|Polskiego Rządu na Wychodźstwie]].

===Dziwna wojna===
Tymczasem na Zachodzie toczyła się tzw. [[dziwna wojna|dziwna wojna]], alianci nie podejmowali bowiem działań zaczepnych. Granica radziecko-niemiecka ustabilizowała się zgodnie z tzw.  [[Pakt Ribbentrop-Mołotow|drugim układem Ribbentrop-Mołotow]] z [[28 września]] [[1939]]. Dokonano jednak pewnej modyfikacji: [[ZSSR]] zgodził się na odstąpienie Niemcom Lubelszczyzny w zamian za Litwę. [[Wilno|Wileńszczyzna]] została przekazana [[Litwa|Litwie]] 10 października w zamian za zgodę na stacjonowanie garnizonów radzieckich na jej terytorium. Podobne układy wymuszono [[29 września]] i [[5 października]] na [[Estonia|Estonii]] i [[Łotwa|Łotwie]]. Przez blisko rok kraje te cieszyły się jeszcze pozorami niepodległości. Od [[30 listopada]] 1939 do [[12 marca]] 1940 roku toczyła się [[wojna zimowa 1939-1940]] pomiędzy ZSRR a [[Finlandia|Finlandią]]. Nie przyniosła ona klęski Finom, była za to kompromitacją Armii Czerwonej. Finlandia obroniła swą niepodległość, choć straciła sporo żołnierzy i strategiczne umocnienia graniczne. Doszło też do powołania marionetkowej Fińskiej Republiki Radzieckiej z siedzibą w Petrozawodzku.

===Inwazja Skandynawii===
[[9 kwietnia]] [[1940]] roku Niemcy zaatakowały [[Dania|Danię]] i [[Norwegia|Norwegię]]. Dania nie była w stanie stawiać jakiegokolwiek oporu i podporządkowała się Niemcom; broniła się natomiast Norwegia. Pomimo opanowania najważniejszych miast słaba 50 tys. armia norweska nadal tworzyła ogniska oporu w głębi kraju. Król [[Haakon VII]] wraz z rządem ewakuowali się do Wielkiej Brytanii. Wysadzono desant sił angielsko-francuskich w rejonie Andelsnes i Namsos. Po zaciętych walkach z udziałem polskiej Samodzielnej Brygady Strzelców Podhalańskich opanowano [[Narvik]]. Alianci wycofali się jednak z Norwegii w obliczu ataku III Rzeszy na inne państwa Europy. W Norwegii powołano kolaboracyjny rząd, którego premierem został [[Vidkun Quisling]].

===Fall Gelb===
[[10 maja]] [[1940]] r. Niemcy zaatakowali [[Holandia|Holandię]], [[Belgia|Belgię]] i [[Luksemburg]]. Opanowanie przez spadochroniarzy mostów i lotnisk holenderskich pozwoliło armii niemieckiej na opanowanie tego kraju w ciągu sześciu dni. [[12 maja]] Niemcy przerwali front francuski w rejonie Sedanu i ruszyli na zachód, następnego dnia dotarli do kanału [[La Manche]]. Lewe skrzydło wojsk alianckich zostało odcięte. [[28 maja]] armia belgijska skapitulowała. Od [[26 maja]] do [[4 czerwca]] w rejonie [[Dunkierka|Dunkierki]] odbywała się ewakuacja wojsk brytyjskich. Plaże pozostawiono wypełnione sprzętem, ale ludzi zdołano wywieźć na Wyspy Brytyjskie. [[10 czerwca]] Włochy wypowiedziały wojnę Francji, co zresztą nie miało znaczenia. W cztery dni później Niemcy wkroczyli do [[Paryż|Paryża]]. [[16 czerwca]] premierem Francji został marszałek [[Philippe Petain]], który następnego dnia poprosił [[Berlin]] o zawieszenie broni. Dzień później [[BBC]] nadało odezwę gen. [[Charles de Gaulle|Charles'a de Gaulle'a]] wzywającą do
dalszej walki; zapoczątkowało to działalność [[Komitet Wolnej Francji|Komitetu Wolnej Francji]]. [[22 czerwca]] pod [[Compiègne]], w tej samej salonce kolejowej, w której podpisano rozejm kończący [[I wojna światowa|I wojnę światową]], Francuzi sygnowali zawieszenie broni. Północna Francja wraz z [[Paryż]]em dostała się pod okupację niemiecką, Alazację i Lotaryngię przyłączono do III Rzeszy, południowa zaś część stała się kolaborującym z Niemcami "[[Państwo Francuskie (Vichy)|Państwem Francuskim]]" ze 100 tys. armią i rządem [[Philippe Petain|Petain]]a-[[Pierre Laval|Laval]]a ulokowanym w słynnym kurorcie [[Vichy]]. Istniał on do [[1942]], kiedy to całe terytorium zaanektowane zostało przez Niemców (w związku z [[desant]]em amerykańskim w Afryce Północnej).


Klęskę Francji wykorzystał ZSRR do zajęcia [[państwa bałtyckie|państw bałtyckich]]. Związek Radziecki wprowadził w czerwcu [[1940]] na ich teren znaczne wojska i wymusił rekonstrukcje rządów, obsadziwszy je swoimi ludźmi. W ciągu  miesiąca Litwa, Łotwa i Estonia ogłoszone zostały Socjalistycznymi Republikami Radzieckimi, a od [[3 sierpnia|3]] do [[6 sierpnia]] przystąpiły do [[ZSRR]]. [[Józef Stalin|Stalin]] wystosował również ultimatum do rządu [[Rumunia|rumuńskiego]] żądając oddania [[Besarabia|Besarabii]] oraz Północnej Bukowiny. Rumunia się ugięła; wkrótce oddała również pod naciskiem niemieckim [[Węgry|Węgrom]] część [[Siedmiogród|Siedmiogrodu]] (tzw. II arbitraż wiedeński). Latem [[1940]] [[Moskwa]] wysunęła wobec Finlandii upokarzające żądania ekonomiczne - [[Helsinki]] je wypełniły, bojąc się utraty niepodległości, równocześnie jednak zacieśniły stosunki z Niemcami, co zapewniło im swoisty parasol ochronny. Podobną politykę obrał [[Bukareszt]]; [[Niemcy]] powoli szykując się do wojny z [[ZSRR]] hamowały zapędy Sowietów.

===Bitwa o Anglię===
[[8 sierpnia]] [[1940]] rozpoczęła się [[bitwa o Anglię]], trwająca do [[31 października]]. Miała dać [[Luftwaffe]] panowanie w powietrzu i zdezorganizować obronę brytyjską, ale zakończyła się porażką Niemiec. Oprócz działań powietrznych Niemcy rozwinęli ofensywę morską, pragnąc odciąć Wielką Brytanię od dostaw żywności i materiałów wojennych z kolonii i [[USA]]. [[Bitwa o Atlantyk]] przybrała na sile.

===Inwazja Grecji===
[[28 października]] [[1940]]r. Włochy napadły na [[Grecja|Grecję]]. Wojska włoskie szybko zostały powstrzymane i odrzucone, a w grudniu oddziały greckie wkroczyły do południowej Albanii. Szerokiego poparcia Grekom udzielili Brytyjczycy, wysyłając swoje siły ekspedycyjne. Obecność Brytyjczyków w Grecji i niepomyślny rozwój sytuacji politycznej w Jugosławii doprowadził do niemieckiej inwazji na oba te kraje [[6 kwietnia]] [[1941]]r. Niemcy już [[12 kwietnia]] wkroczyli do Belgradu, do [[30 kwietnia]] opanowali lądową część terytorium Grecji. 20 maja na [[Kreta|Krecie]] lądowały niemieckie [[wojska powietrznodesantowe|oddziały powietrznodesantowe]]. Na wyspie walczyły resztki brytyjskiego korpusu ekspedycyjnego i armii greckiej. W końcu Kreta zostaje zdobyta, a ostatnie oddziały brytyjskie opuściły ją [[31 maja]]. Na części terytorium Jugosławii doszło do utworzenia sprzymierzonego z Osią tzw. [[Niezależne Państwo Chorwackie|Niezależnego Państwa Chorwackiego]] na czele z wodzem [[ustasze|ustaszów]] [[Ante Pavelic|Ante Paveliciem]].

===Operacja Barbarossa===
[[22 czerwca]] [[1941]]r. Niemcy napadają na [[Związek Radziecki]]. W pierwszych miesiącach wojny [[Armia Czerwona]] ponosi olbrzymie straty ludzkie i materialne, a wojska niemieckie zajmują rozległe obszary [[Ukraina|Ukrainy]], [[Białoruś|Białorusi]] i republik nadbałtyckich, docierając aż pod [[Leningrad]] i [[Moskwa|Moskwę]]. Grudniowa kontrofensywa sowiecka pod Moskwą odrzuca jednak Niemców spod bram miasta.

Wiosną [[1942]]&nbsp;r. Niemcy uderzając na południu Rosji w kierunku [[Wołga|Wołgi]] i roponośnych terenów [[Kaukaz|Kaukazu]] dochodzą do [[Stalingrad|Stalingradu]]. Bitwa o Stalingrad kończy się jednak klęską niemieckiej 6 Armii feldmarszałka [[Friedrich Paulus|Friedricha Paulusa]], która otoczona w ruinach Stalingradu ostatecznie poddaje się [[2 luty|2 lutego]] [[1943]]r.

Pragnąc odzyskać inicjatywę strategiczną na Froncie Wschodnim, Niemcy uderzają na tzw. Łuku Kurskim. Bitwa pod [[Kursk|Kurskiem]], pomimo początkowych sukcesów niemieckich, kończy się przegraną atakujących.

===Sycylia===
Po pokonaniu sił niemiecko-włoskich w północnej Afryce, Alianci dokonują inwazji na [[Sycylia|Sycylię]] [[10 lipca]] [[1943]]&nbsp;r., a [[3 września]] lądują w południowych Włoszech. Rząd marszałka [[Pietro Badoglio]] podpisuje akt kapitulacji Włoch, a wkrótce wypowiada wojnę Niemcom. Początkowo uwięziony dyktator Włoch [[Benito Mussolini]] uwolniony zostaje przez dowódcę oddziału niemieckich spadochroniarzy, [[Otto Skorzenny|Otto Skorzennego]] i ucieka na północ kraju, gdzie ogłasza powstanie sprzymierzonej z Niemcami tzw. [[Włoska Republika Socjalna|Włoskiej Republiki Socjalnej]], zwanej Republiką Salo. Zaciekłe walki na tym froncie toczą się aż do [[4 maja]] [[1945]], kiedy Niemcy ogłaszają kapitulację tego frontu, jeszcze przed końcem wojny.

Począwszy od [[1942]]&nbsp;r. w podbitej Europie rozwija się masowy [[ruch oporu w czasie II wojny światowej|ruch oporu]], osiągając największe rozmiary w Polsce, Francji, Jugosławii i na okupowanych terenach Związku Radzieckiego. Jednocześnie naziści przystępują do [[Holocaust|ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej]], jak to określają, wykorzystując w tym celu rozbudowany system [[obozy hitlerowskie|obozów koncentracyjnych]], nadzorowany przez [[SS]].

Od [[1942]]&nbsp;r. nabiera tempa anglo-amerykańska [[wojna powietrzna nad Europą 1939-1945|ofensywa powietrzna przeciwko Trzeciej Rzeszy]],  [[naloty dywanowe|dywanowe naloty]] alianckich bombowców niszczą przemysł i komunikację, rujnują niemieckie miasta.

===Lądowanie w Normandii===
[[6 czerwca]] [[1944]]r. Alianci lądują w [[Normandia|Normandii]] w ramach [[operacja Overlord|operacji Overlord]]. Umocnienia [[Wał Atlantycki|Wału Atlantyckiego]] nie wytrzymują naporu wojsk anglo-amerykańskich pod dowództwem marszałka [[Bernard Montgomery|Montgomery'ego]], wspieranych przez siły morskie i powietrzne oraz desanty brytyjskiej 6 i amerykańskich 82 i 101 Dywizji Powietrznodesantowych. 20 czerwca 1944&nbsp;r. ruiny [[Caen]] są w brytyjskich rękach, a 29 czerwca Amerykanie wyzwalają [[Cherbourg]]. 15 sierpnia siły alianckie lądują na południu [[Francja|Francji]], a 28 sierpnia wyzwalają [[Marsylia|Marsylię]]. W sierpniu wybucha [[powstanie paryskie]], a wkroczenie do [[Paryż|Paryża]] czołgów gen. LeClerka kończy czteroletnią okupację miasta. Pierwszy tydzień września przynosi wyzwolenie [[Dieppe]], [[Rouen]], [[Bruksela|Brukseli]], [[Antwerpia|Antwerpii]] i [[Calais]]. 17 września rozpoczyna się [[operacja Market-Garden]] mająca na celu uchwycenia mostów i wkroczenia do wnętrza Niemiec, kończy się jednak porażką wojsk sprzymierzonych. W grudniu 1944 r. rusza niemiecka kontrofensywa w [[Ardeny|Ardenach]], która po początkowych sukcesach kończy się klęską, m.in. dzięki bohaterskiej obronie [[Bastogne]]. Alianci wkraczają na terytorium Niemiec i docierają do Łaby, gdzie [[25 kwietnia]] [[1945]]&nbsp;r. następuje spotkanie z idącymi od wschodu Rosjanami.

===Front Wschodni===
Na Froncie Wschodnim [[6 stycznia]] [[1944]]&nbsp;r. Rosjanie przekraczają dawną granicę Polski, a w lipcu 1944&nbsp;r. forsują rzekę [[Bug]]. [[1 sierpnia]] wybucha [[powstanie warszawskie]], które po 63 dniach walki upada. W styczniu 1945&nbsp;r. rusza wielka sowiecka ofensywa, która odrzuca Niemców od [[Wisła|Wisły]] aż do [[Wał Pomorski|Wału Pomorskiego]]. Losów wojny nie jest w stanie już zmienić użycie przez Niemców nowych rodzajów broni, tzw. [[Wunderwaffe]], w których pokładali duże nadzieje.

===Kapitulacja Niemiec===
Sforsowanie Wału Pomorskiego i przekroczenie [[Odra|Odry]] przez armie radzieckie oraz 1 i 2 Armię Wojska Polskiego daje początek operacji berlińskiej, która kończy się [[2 maja]] [[1945]]&nbsp;r. kapitulacją załogi miasta. [[7 maja]] Niemcy kapitulują na Froncie Zachodnim, a [[9 maja]] 1945&nbsp;r. podpisany zostaje akt bezwarunkowej kapitulacji Niemiec przed przedstawicielami Mocarstw Sojuszniczych.

== Afryka ==

Walki w północnej Afryce rozpoczęły się w chwili przystąpienia Włoch do wojny po stronie Niemiec. [[13 września]] [[1940]]&nbsp;r. armia włoska pod dowództwem marszałka [[Rodolfo Graziani|Rodolfo Grazianiego]] przekroczyła granicę Egiptu i zdobyła Sidi Barrani, gdzie zaczęła się umacniać, czekając na zaopatrzenie. Brytyjczycy dowodzeni przez generała [[Archibald Wavell|Archibalda Wavella]] wycofali się do Marsa Matruh. [[9 grudnia]] ruszyła brytyjska kontrofensywa. Włosi zostali wyparci z Egiptu i utracili wschodnią część Libii z Bardiją i [[Tobruk]]iem.

[[19 stycznia]] [[1941]]&nbsp;r. rusza ofensywa Brytyjczyków przeciwko wojskom włoskim w Afryce Wschodniej. Brytyjczycy atakują z trzech stron kierując się na stolicę [[Etiopia|Etiopii]] - [[Addis Abeba|Addis Abebę]]. [[26 marca]] po 7-tygodniowym oblężeniu pada twierdza górska Keren. Brytyjskie oddziały desantowe odbijają stolicę [[Somali Brytyjskie]]go - [[Berbera|Berberę]]. Główny atak brytyjski wychodzi z [[Kenia|Kenii]] i po 53 dniach stałego marszu i walk wojska tego frontu wyzwalają Addis Abebę. W drugiej połowie maja 1941r. cała Etiopia, [[Erytrea]] i [[Somalia]] są wolne od okupantów włoskich.

[[9 stycznia]] [[1941]]&nbsp;r. Niemcy podejmują decyzję o wsparciu włoskich działań wojennych w Afryce. W lutym do Libii docierają pierwsze jednostki [[Niemiecki Korpus Afrykański|Niemieckiego Korpusu Afrykańskiego]] pod dowództwem generała [[Erwin Rommel|Erwina Rommla]].

[[31 marca]] rusza natarcie wojsk niemiecko-włoskich, przy czym główne uderzenie wychodzi od strony pustyni. Rozcięta na dwie części armia brytyjska cofa się aż nad granicę libijsko-egipską, pozostawiając jedynie załogę w oblężonym Tobruku. [[25 sierpnia]] broniących się w Tobruku Australijczyków wsparła polska Samodzielna Brygada Strzelców Karpackich. [[18 listopada]] rusza brytyjska ofensywa, która po ciężkich walkach likwiduje oblężenie Tobruku i wyrzuca wojska Osi z [[Cyrenejka|Cyrenejki]]. [[21 stycznia]] [[1942]]&nbsp;r. siły niemiecko -włoskie kontratakują odzyskując utracone terytorium libijskie i zdobywając twierdzę Tobruk, a następnie wkraczają w głąb Egiptu docierając pod [[El Alamejn]]. Ciężkie walki pod El Alamejn trwają od [[31 sierpnia]] do [[4 listopada]] i kończą się porażką wojsk świeżo mianowanego feldmarszałka Rommla.

[[7 listopada]] siły anglo-amerykańskie w ramach [[opreacja Torch|operacji Torch]] lądują w [[Maroko|Maroku]] i [[Algieria|Algierii]]. Niemcy i Włosi wycofują się do [[Tunezja|Tunezji]], gdzie podejmują próbę kontrofensywy pod Mareth, a wobec jej niepowodzenia kapitulują [[12 maja]] [[1943]]&nbsp;r.

== Azja ==

Wojna na Pacyfiku rozpoczyna się [[7 grudnia]] [[1941]]&nbsp;r. atakiem japońskich sił powietrznych na bazę amerykańskiej floty w [[Pearl Harbor]]. Japończycy zadają duże straty amerykańskiej Flocie Pacyfiku.

Następnie kierując atak na południe, 8 grudnia lądują na [[Filipiny|Filipinach]], gdzie stawiają im długotrwały opór siły amerykańsko-filipińskie pod dowództwem generała [[Douglas MacArtur|Douglasa MacArthura]]. Opór obrońców zostaje ostatecznie złamany po zdobyciu twierdzy na wyspie [[Corregidor]] 5 maja 1942r. Również 8 grudnia 1941 r. sił japońskie atakują [[Malaje]] i 15 lutego 1942 r.,  po ofensywie lądowej, zdobywają największą na Dalekim Wschodzie bazę brytyjskiej marynarki wojennej i zarazem twierdzę lądową - [[Singapur]]. Uwaga Japończyków kieruje się teraz na wyspę [[Borneo]] i [[Indie Holenderskie]], które atakują w styczniu 1942&nbsp;r. Desanty morskie i powietrzne opanowują roponośne obszary Borneo i [[Sumatra|Sumatry]], a broniąca wysp flota aliancka ponosi porażkę w [[bitwa na Morzu Jawajskim|bitwie na Morzu Jawajskim]]. 9 marca naczelny dowódca wojsk holenderskich podpisuje kapitulację [[Jawa|Jawy]]. Indie Holenderskie są w rękach Japończyków.

Lądowa ofensywa w [[Birma|Birmie]] doprowadza do zajęcia kraju w czerwcu 1942&nbsp;r. i odrzucenia Brytyjczyków do [[Indie|Indii]]. Chcąc przeszkodzić w usadowieniu się Japończyków na [[Nowa Gwinea|Nowej Gwinei]] i na [[Wyspy Salomona|Wyspach Salomona]], Amerykanie staczają [[bitwa na Morzu Koralowym|bitwę powietrzno-morską na Morzu Koralowym]], powstrzymując japoński marsz w kierunku [[Australia|Australii]]. Zwycięska dla Amerykanów [[bitwa o Midway]] miedzy 3 a 6 czerwca 1942 r. staje się punktem zwrotnym w wojnie na Pacyfiku. Na południu Pacyfiku wielomiesięczne zmagania na [[Guadalcanal]] powstrzymują kolejną japońską próbę marszu w kierunku Australii.

Rok 1943&nbsp;r. przynosi odzyskanie Archipelagu Wysp Salomona, części zajętych wcześniej przez Japończyków terytoriów Nowej Gwinei i [[Wyspy Gilberta|Wysp Gilberta]]. 1 lutego 1944&nbsp;r. Amerykanie lądują w [[Wyspy Marshalla|Archipelagu Marshalla]], 15 czerwca na [[Mariany|Marianach]], 20 lipca na [[Guam]]ie, a 20 października na wyspie Leyte na [[Filipiny|Filipinach]], gdzie między 23 a 26 października dochodzi do wielkiej bitwy morskiej zwanej [[bitwa o Leyte|Bitwą o Zatokę Leyte]] stoczonej między Flotą USA, a Cesarską Marynarką, usiłującą zniszczyć przyczółek sformowany przez lądujące w zatoce wojska amerykańskie. W czasie tej bitwy  Japończycy pierwszy raz użyli samobójczych oddziałów lotniczych-[[kamikaze]]. 19 maja 1945&nbsp;r. ustaje opór japoński na Filipinach, w czerwcu Amerykanie zdobywają [[Okinawa|Okinawę]].

Naloty dywanowe amerykańskich "[[latająca forteca|latających fortec]]" niszczą [[Tokio]] i inne miasta japońskie. 8 sierpnia Związek Radziecki wypowiada wojnę Japonii, sowieckie dywizje wkraczają do [[Mandżuria|Mandżurii]], rozbijając szybko japońską [[Armia Kwantuńska|Armię Kwantuńską]]. 6 i 9 sierpnia Amerykanie zrzucają bomby atomowe na [[Hiroshima|Hiroshimę]] i [[Nagasaki]], co walnie przyczynia się do złamania ducha oporu i do podpisania aktu bezwarunkowej kapitulacji Japonii [[2 września]] [[1945]]&nbsp;r.

== Straty ==
'''Adolf Hitler''' (urodzony [[20 kwietnia]] [[1889]] - zmarł [[30 kwietnia]] [[1945]]) - polityk [[Niemcy|niemiecki]], założyciel i przywódca Narodowo-Socjalistycznej Partii Niemiec ([[NSDAP]]), ideolog niemieckiej odmiany [[faszyzm]]u zwanej od jego nazwiska [[hitleryzm]]em, twórca [[Trzecia Rzesza|Trzeciej Rzeszy]]. Stał na czele Niemiec w latach [[1933]]-[[1945]], jako [[kanclerz]], a od śmierci [[Paul von Hindenburg|Paula von Hindenburga]] również prezydent, faktycznie zaś jako [[dyktatura|dyktator]]. Zwykle używał jednak tytułu "Führer und Reichskanzler". Uznawany jest przez większość historyków za osobiście odpowiedzialnego za politykę rasową nazistowskich Niemiec, [[Holocaust]] oraz za śmierć milionów ludzi zabitych podczas jego rządów.

Urodził się w [[Austria|Austrii]] w miejscowości [[Braunau am Inn]]. Czynił bezskuteczne wysiłki, aby studiować malarstwo w [[Wiedeń|Wiedniu]]. W czasie [[I wojna światowa |I wojny światowej]] walczył jako ochotnik w armii niemieckiej, został dwukrotnie odznaczony [[Krzyż Żelazny|Krzyżem Żelaznym]]. O zawieszeniu broni dowiedział się w wojskowym szpitalu, gdzie przebywał po czasowym oślepieniu gazem. Kapitulację Niemiec uznał za zdradę.

W [[1919]] wstąpił do [[Niemiecka Partia Robotnicza|Niemieckiej Partii Robotniczej]] (''Deutsche Arbeitspartei'', DAP), której nazwę w następnym roku zmienił na [[NSDAP]]. Stanął na jej czele w [[1921]]. Po nieudanym [[pucz monachijski|puczu monachijskim]] w [[1923]] (inaczej pucz piwiarniany) został skazany na pięć lat więzienia i osadzony w więzieniu w [[Landsberg]]u ([[1924]]). Napisał tam książkę ''[[Mein Kampf]]'' (Moja walka), w której sformułował program ruchu nazistowskiego.

Po przedterminowym zwolnieniu z więzienia skupił wokół siebie grono ambitnych i bezwzględnych współpracowników. Wykorzystując swoje zdolności oratorskie i talenty demagogiczne oraz korzystając z kryzysu gospodarczego doprowadził do przejęcia władzy przez swoją partię w wyniku wyborów w [[1933]]. Rok wcześniej przegrał co prawda wybory prezydenckie, ale otrzymał aż 40% głosów.

[[30 stycznia]] [[1933]] roku, dzięki poparciu sfer konserwatywnych, większości generalicji i czołowych przedstawicieli przemysłu i finansjery, został kanclerzem i stanął na czele koalicyjnego rządu. Poparcia specjalnym pełnomocnictwom dla jego [[gabinet]]u udzieliła chadecka Partia Centrum. Po śmierci [[Paul von Hindenburg|Hindenburg]]a w [[1934]] został [[prezydent]]em i ogłosił się wodzem. Wobec spadku wpływów wyborczych [[NSDAP]], rozprawił się z opozycją, tworząc dla określonych grup ludności ([[Żydzi]], [[homoseksualiści]], [[Cyganie]], antyhitlerowscy księża oraz [[socjaldemokracja|socjaldemokraci]]) [[obóz koncentracyjny|obozy koncentracyjne]]. Później, w czasie wojny, obozy te zapełniły się także więźniami z terenów okupowanych.

W [[1934]] roku bezwzględnie rozprawił się z opozycją w łonie [[SA]] oraz innymi przeciwnikami politycznymi. Podczas tzw. [[noc długich noży|nocy długich noży]] z [[29 czerwca|29]] na [[30 czerwca]] zabito 400 polityków niechętnych Hitlerowi. Oskarżono ich po fakcie o przygotowywanie zamachu stanu.

Rozpoczął politykę zbrojeń i pokojowych podbojów zajmując kolejno Nadrenię ([[1936]]), Austrię w [[1938]] ([[Anschluss Austrii]]), [[Sudety]] (październik [[1938]]), całe [[Czechy]] w [[1939]] oraz Kłajpedę (również [[1939]]). [[23 sierpnia]] [[1939]] kazał podpisać układ ze [[Związek Radziecki|Związkiem Radzieckim]], znany jako [[Pakt Ribbentrop-Mołotow]]. Był to faktyczny wstęp do [[II wojna światowa|II wojny światowej]]. Wykonując założenia paktu, [[1 września]] [[1939]] wojska niemieckie wkroczyły na terytorium [[Polska|Polski]] (bez wcześniejszego wypowiedzenia wojny). Działania te wbrew przewidywaniom Hitlera pociągnęły za sobą włączenie się do wojny [[Francja|Francji]] i [[Anglia|Anglii]].

Był inicjatorem akcji planowej zagłady Żydów, w terminologii nazistowskiej zwanej ''ostatecznym rozwiązanie kwestii żydowskiej'' ([[język niemiecki|niem.]] ''Endlösung''). Więcej na ten temat w artykule [[Holocaust]]. Hitler dążył do usunięcia [[Żydzi|Żydów]], [[Cyganie|Cyganów]], [[homoseksualizm|homoseksualistów]] i osób chorych psychicznie jako tzw. podludzi ([[język niemiecki|niem.]] ''Untermenschen''). Wobec Słowian także planowano przesiedlenia na wschód, tak zwanu Generalny Plan Wschodni (''Generalplan Ost'').

W wyniku działań wojennych przez pewien czas znaczna część Europy znalazła się pod panowaniem niemieckim. W [[1941]] zdecydował się na uderzenie na [[ZSRR]]. Po przegranej [[bitwa pod Moskwą|bitwie pod Moskwą]] (grudzień [[1941]]) przejął osobiste dowództwo nad kampanią wschodnią i w efekcie kierowania się względami ideologicznymi bardziej niż militarnymi doprowadził do klęski armii niemieckiej w wojnie z ZSRR.

W latach [[1943]]-[[1944]] skoncentrowane uderzenia [[alianci|alianckie]] odebrały III Rzeszy inicjatywę na wszystkich frontach. W obliczu zbliżającej się klęski Niemiec [[20 lipca]] [[1944]] grupa spiskowców z [[Claus von Stauffenberg|Clausem von Stauffenbergiem]] na czele dokonała w [[Wilczy Szaniec|Wilczym Szańcu]] nieudanego [[Zamachy na Hitlera|zamachu]] na życie Hitlera.

Przyjmuje się, że [[30 kwietnia]] [[1945]], podczas oblężenia [[Berlin|Berlina]], Hitler wraz z poślubioną dzień wcześniej [[Ewa Braun|Ewą Braun]] zastrzelił się w podziemnym schronie. Miał wtedy 56 lat.

Zwłoki dyktatora i jego małżonki zostały prawdopodobnie spalone przez [[SS|esesmanów]] ze straży przybocznej. Jednak okoliczności jego śmierci są niejasne i istnieją różne [[teoria spiskowa|teorie spiskowe]] mówiące, że w rzeczywistości uciekł z oblężonego [[Berlin]]a i wyjechał na przykład do [[Ameryka Południowa|Ameryki Południowej]]. Wydaje się to jednak mało prawdopodobne, biorąc pod uwagę, że pod koniec życia był już psychicznym i fizycznym wrakiem (m.in. w styczniu [[1945]] stwierdzono u niego [[choroba Parkinsona|chorobę Parkinsona]]).

[[Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze]] uznał cztery organizacje powołane przez Hitlera ([[NSDAP]], [[SS]], [[Sicherheitsdienst|SD]] i [[Gestapo]]) za przestępcze.

Artykuł 6 statutu Trybunału zaliczył do zbrodni hitlerowskich:
* Zbrodnie przeciw pokojowi: ściślej - planowanie, przygotowanie, rozpoczęcie i prowadzenie wojny napastniczej, albo wojny gwałcącej traktaty, umowy i porozumienia międzynarodowe, lub udział w planie, którego celem jest dokonanie wymienionych czynów;
* Zbrodnie wojenne: złamanie prawa wojennego, w tym złe traktowanie i deportacje do niewolniczych obozów ludności z terytoriów okupowanych, morderstwa i złe traktowanie jeńców wojennych, plądrowanie publicznej i prywatnej własności, niszczenie miast i wsi, dewastacja nie podyktowana względami strategicznymi;
* Zbrodnie przeciw ludzkości: morderstwa, niewolniczą eksploatację i inne nieludzkie czyny popełniane przeciw cywilom przed i w trakcie wojny.

W wielu krajach głoszenie poglądów politycznych zbliżonych do Hitlera jest zakazane z mocy prawa. W Polsce regulują to:
* [[Kodeks Karny]] (Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r z późniejszymi zmianami): "Art. 256: Kto publicznie propaguje faszystowski lub inny totalitarny ustrój państwa lub nawołuje do nienawiści na tle różnic narodowościowych, etnicznych, rasowych, wyznaniowych albo ze względu na bezwyznaniowość, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2."
* Uchwała [[Sąd Najwyższy|Sądu Najwyższego]] z dnia 28 marca 2002, I KZP 5/02 (OSNKW 2002/5-6/32): "Propagowanie, w rozumieniu art. 256 k.k., oznacza każde zachowanie polegające na publicznym prezentowaniu faszystowskiego lub innego totalitarnego ustroju państwa, w zamiarze przekonania do niego."
* [[Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej|Konstytucja RP]]: "Art. 13: Zakazane jest istnienie partii politycznych i innych organizacji odwoływujących się w swoich programach do totalitarnych metod i praktyk działania nazizmu, faszyzmu i komunizmu, a także tych, których program lub działalność zakłada lub dopuszcza nienawiść rasową i narodowościową, stosowanie przemocy w celu zdobycia władzy lub wpływu na politykę państwa albo przewiduje utajnienie struktur i członkostwa."

Ostatnio Hitlera przedstawiono w [[film|filmie]] produkcji [[Niemcy|niemieckiej]] "Upadek" , który przedstawia ostatnie dni z życia Hitlera , które spędził w swoim [[Berlin|berlińskim]] [[bunkier|bunkrze]] . Rolę Hitlera zagrał [[Bruno Ganz]] . 
Zobacz też : [[Kwatery Hitlera]]
